حسین ذوقی- طرح هدفمندکردن یارانه‌ها در حال حاظر در مجلس شورای اسلامی در دست بررسی است. حواشی بسیاری هم داشته؛ تا جایی که محمود احمدی‌نژاد حتی تصمیم به پس گرفتن طرح گرفت.

با زمزمه‌های چگونگی اعمال این قانون همه حوزه‌ها در این‌باره اظهار نظر کرده و فواید و مضرات این طرح گسترده و پیچیده را بیان کرده‌اند. برای مثال در حوزه سلامت و کشاورزی بسیاری از کارشناسان معتقدند که این طرح تنها به ضرر مردم خواهد بود. به هر صورت اما بحث ما در این گزارش نه کشاورزی و نه سلامت و نه حتی حوزه کلان اقتصاد است، که عموم حوزه‌ها سهمی از درآمدزایی دارند و سرمایه‌ در این حوزه‌ها در گردش است. اما در این شرایط فرهنگیان و هنرمندان و فعالان این عرصه بسیار نگرانند از اینکه با اجرای این طرح توسط دولت، فرهنگ و هنر به شدت وابسته به دولت که هیچ گام مثبتی را در راه خصوصی‌سازی طی نکرده است به ناگاه در کما برود.

وضعیت تقریباً مشخص است. در همه کشورهای توسعه‌یافته فرهنگ در اولویت مسائل جامعه است. کشوری با فرهنگ ضعیف قطعاً روح افسرده‌ای دارد. فرهنگ و هنر ضامن سلامت روح و روان هر کشوری است؛ و به همین دلیل بسیار ساده فرهنگ همواره مورد توجه دولتمردان است و بودجه‌های بسیار کلان صرف تولید و عرضه فرهنگ، هنر و کالاها و بسته‌های فرهنگی می‌شود. ما خود بسیار در این زمینه فریاد می‌زنیم که فرهنگ نیاز به حمایت دارد و همیشه جنگ بودجه و میزان و نحوه ارائه آن باعث پسرفت فرهنگی کشور شده است؛ و حالا در نظر بگیرید که با حذف یارانه‌ها در حوزه فرهنگ و هنر چه اتفاقی خواهد افتاد. تئاتر به عنوان یکی از هنرهای برجسته و قابل توجه در هر جامعه‌ای، به دلیل هزینه‌بر بودن پروسه تولید؛ عموماً باید از طریق بودجه‌های دولتی یا بودجه‌های شهری تغذیه شود.

عموم تئاتر‌های معروف دنیا مدیون حمایت دولت‌های خود هستند. در ایران هم البته به نوعی همین‌گونه است. در ایران تئاتر مستقیماً توسط وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی که نهادی دولتی و وابسته به دولت است تولید می‌شود. اداره کل هنرهای نمایش به عنوان نهاد زیرمجموعه معاونت هنری وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی موظف است تا در طول سال با توجه به میزان بودجه دریافتی آثار تئاتری را تولید و به مخاطب عرضه کند. یعنی این ارگان در قامت تنها تهیه‌کننده موجود در کشور دست به تولید می‌زند.

ما تاکنون به جز تنها یک تالار که آن هم غیرمستقیم زیر نظر شهرداری تهران اداره می‌شود، تئاتری به نام تئاتر خصوصی نداریم. در این شرایط تصور اینکه دولت به عنوان سرمایه‌گذار به چه دلیلی می‌خواهد از میزان پولی که صرف تولید تئاتر می‌کند یارانه‌اش را حذف کند؟ نکته اساسی در مورد تئاتر که در حوزه فرهنگ و هنر موردی استثنایی به لحاظ چرخه اقتصادی به حساب می‌آید، همین ماجراست.

اما افت‌های حذف یارانه‌ها در حوزه فرهنگ و علی‌الخصوص تئاتر چیست؟ و در چه مواردی می‌تواند خود را نمایان کند؟ اولین خروجی ضرر این طرح در تئاتر گرانی بلیت‌هاست. قطعاً با این شرایط با گرانی ناگهانی بلیت اجراها خواهیم بود و به این اضافه کنید افزایش مابقی هزینه‌ها برای تماشای تئاتر که شامل کرایه رفت و آمد و مواردی مشابه آن می‌شود.

مرزبان؛ تئاتر دیگر برای همه نخواهد بود

هادی مرزبان، کارگردان تئاتر معتقد است: «تئاتر ایران هنوز به یک هنر لوکس تبدیل نشده، اما اگر بخواهیم به همین منوال پیش رفته و قیمت بلیت‌ها را افزایش دهیم به زودی تبدیل به هنر لوکس خواهد شد. قیمت تئاتر در دنیا بالا است و این فرهنگ در جوامع هنری جا افتاده که برای استفاده از هنری مانند تئاتر باید هزینه کرد.»

مرزبان در ادامه به خبر می‌گوید: «در ایران با توجه به وضعیت اقتصادی حاکم بر جامعه و جایگاه تئاتر در آن، نمی‌توان همانند دیگر کشورها قیمت بلیت هر نمایش را بالا در نظر گرفت. در شورای ساخت نمایش هیچ‌گاه به دنبال آن نبودم که قیمت بلیت نمایش خود را بالا ببرم، چرا که یک کارمند متوسط جامعه، اگر بخواهد با خانواده خود به دیدن یک نمایش برود، باید هزینه‌ای مناسب با درآمد خود برای دیدن هنری مانند تئاتر که نقش مهمی در فرهنگ‌سازی جامعه دارد، پرداخت کند.»

مرزبان معتقد است با توجه به این طرح و چشم‌اندازی که از آن قابل رویت است قطعاً اولین آسیب افزایش قیمت بلیت‌ها خواهد بود: «قیمت تئاتر در کشور باید متعادل با وضعیت اقتصادی حاکم بر جامعه باشد، اما دولت باید تمام قدرت را برای ارائه یارانه به هنر تئاتر به کار گیرد، چرا که هنرمندان نیز نیازمند گذران زندگی خود هستند. قیمت بلیت‌های تئاتر در کشور نباید آن‌قدر بالا باشد که تبدیل به یک هنر لوکس و دست نیافتنی برای اقشار آسیب‌پذیر جامعه شود.»

محامدى؛ خصوصى شدن تئاتر فرصت است

حذف یارانه‌ها در حالی صورت می‌گیرد که ما هنوز هیچ گامی به سوی خصوصی شدن تئاتر برنداشته‌ایم. البته در نظر داشته باشید که خصوصی شدن تئاتر باز هم به معنای حذف حمایت دولت نیست. دولت همواره موظف به حمایت از تئاتر است.

منیژه محامدى خصوصى شدن تئاتر را فرصتى براى رفع مشکلات اجراى نمایش‌ها و هنرمندان تئاتر دانست.  این کارگردان تئاتر معتقد است: «تئاتر خصوصى به معناى واقعى به این معنى است که یک نفر اختیار کامل یک تئاتر را داشته باشد و بتواند با جذب اسپانسر و سرمایه‌گذار، نمایش پرمخاطبى را به اجرا ببرد. ما به دلیل کمبود بودجه و سرمایه‌گذار نمى‌توانیم تئاترخصوصى داشته باشیم.»

محامدى به خبر می‌گوید: «دولت باید ابتدا در جذب مخاطب فرهنگ‌سازى کند، تا مردم عادى اول بدانند که تئاتر واقعى چیست بعد قیمت بلیت‌ها را افزایش دهد چون تئاتر در همه کشورهاى دنیا هنر گران‌قیمتى است اما براى تمام دانشجویان بلیت نیم بها است، چون دانشجو قادر به پرداخت هزینه زیاد تئاتر نیست. مطمئناً افزایش قیمت بلیت تئاتر که در ادامه حذف کمک دولت خواهد بود آسیبی جدی به تئاتر ما خواهد زد. ما همین الان هم با مشکلات زیادی در تئاتر مواجه هستیم و معلوم نیست با اجرای این طرح چه اتفاقی خواهد افتاد.»

دستغیب؛ هنر، قربانی نشود

 
عضو کمیسیون فرهنگی مجلس معتقد است نباید اجازه داد حذف یارانه‌ها به حوزه فرهنگ و هنر آسیب برساند و سیاست حمایت از این حوزه قربانی اجرای طرح هدفمندکردن یارانه‌ها شود. سیداحمدرضا دستغیب درباره سرنوشت حوزه فرهنگ و هنر در لایحه هدفمندکردن یارانه‌ها می‌گوید: «دولت باید تدبیری بر این موضوع بیندیشد که با ایجاد و تصویب لایحه حذف یارانه‌ها بخش فرهنگی از سبد خانواده‌ها کاسته نشود. هدفمندشدن یارانه‌ها ممکن است استقبال مخاطبان تحت تأثیر آن قرار بگیرد و اعضای کمیسیون فرهنگی مجلس باید در این‌باره تحقیق و مطالعه بیشتری داشته باشند.»

وی در ادامه گفت‌وگویی که با مهر انجام داده می‌افزاید: «طبیعتاً بخش عمده درآمد خانواده‌‌های ایرانی را حوزه اقتصادی شامل می‌شود و دولت باید تدبیری بیندیشد که با تصویب لایحه هدفمندکردن یارانه‌ها بخش فرهنگی از سبد خانواده‌ها کاسته نشود. خانواده‌ها با صرف بیشترین بودجه خود به بخش اقتصادی دیگر توانی برای رفتن به سینما و تئاتر نخواهند داشت. قطعاً در روزهای آینده نمایندگان مجلس برای حوزه فرهنگ و هنر به ویژه سینما در لایحه هدفمندکردن یارانه‌ها تدابیری می‌اندیشند تا با تصویب این لایحه فرهنگ و هنر آسیب نبیند. نباید سیاست حمایت از این عرصه با حذف یارانه‌ها و هدفمند شدن آن از بین برود و چتر حمایتی از حوزه فرهنگ برداشته شود، بلکه باید برای شکوفایی فرهنگ تلاش کرد.»

 عضو دیگرکمیسیون فرهنگی مجلس نیز معتقد است باید به حذف یارانه‌ها و تأثیر آن بر حوزه فرهنگ با نگاه کارشناسی و در نظر گرفتن آسیب‌های آن بر این حوزه توجه کرد. حسن ملک‌محمدی درباره سرنوشت حوزه فرهنگ و هنر در لایحه هدفمندکردن یارانه‌ها می‌گوید: «این لایحه نه تنها بر حوزه فرهنگ بلکه بر تمام حوزه‌ها تأثیر‌گذار است. با کاهش سطح درآمد و پایین آمدن قدرت خرید خانواده‌ها در جامعه بزرگ‌ترین ضربه در مرحله اول بر بدنه حوزه فرهنگی می‌خورد. در این صورت بخش قابل توجه درآمد خانواده‌ها معطوف به حوزه اقتصادی می‌شود و دیگر توانی برای حضور در حوزه فرهنگی نمی‌ماند. بیشترین حساسیت دولت و مجلس بر بخش فرهنگی است و نمایندگان در کمیسیون فرهنگی تلاش می‌کنند که بودجه مناسب برای ارتقا وضعیت هنر را فراهم کنند. حذف یارانه‌ها باید به همراه برنامه‌ریزی و برنامه بلندمدتی باشد که توان مالی مردم در تمام اقشار جامعه مورد بررسی قرار گیرد تا آسیبی به حوزه فرهنگ وارد نشود. باید تمام تلاش دولت به گرایش مردم به حوزه فرهنگ باشد تا بتوان جامعه‌ای سالم و بدون آسیب‌های روانی داشت.»

دختر جوان به دلیل رفت‌و‌آمد‌هایی که به دربار شاه داشته، پس از مدتی مورد توجه شاه قرار گرفته و شاه به او پیشنهاد ازدواج می‌دهد.

دوستان نزدیک اوستا که از این جریان باخبر می‌شوند، به هر نحوی که اوستا متوجه خیانت نامزدش نشود سعی می‌کنند عقیده او را در ادامه ارتباط با نامزدش تغییر دهند. ولی اوستا به هیچ وجه حاضر به بر هم زدن نامزدی و قول خود نمی‌شود .

تا اینکه یک روز مهرداد اوستا به همراه دوستانش ، نامزد خود را در لباسی که هدیه‌ای از اوستا بوده، در حال سوار شدن بر خودروی مخصوص دربار می‌بیند...

مهرداد اوستا ماه‌ها دچار افسردگی شده و تبدیل به انسانی ساکت و کم‌حرف می‌شود.

سال‌ها بعد از پیروزی انقلاب، وقتی شاه از دنیا می‌رود، زن‌های شاه از ترس فرح، هر کدام به کشوری می‌روند و نامزد اوستا به فرانسه. در همان روزها ، نامزد اوستا به یاد عشق دیرین خود افتاده و دچار عذاب وجدان می‌شود  و در نامه‌ای از مهرداد اوستا می‌خواهد که او را ببخشد. اوستا نیز در پاسخ نامه او تنها این شعر را می‌سراید.

وفا نکردی و کردم، خطا ندیدی و دیدم

شکستی و نشکستم، بُریدی و نبریدم

اگر ز خلق ملامت، و گر ز کرده ندامت

کشیدم از تو کشیدم، شنیدم از تو شنیدم

وفا نکردی و کردم، خطا ندیدی و دیدم

شکستی و نشکستم، بُریدی و نبریدم

اگر ز خلق ملامت، و گر ز کرده ندامت

کشیدم از تو کشیدم، شنیدم از تو شنیدم

کی ام، شکوفه اشکی که در هوای تو هر شب

ز چشم ناله شکفتم، به روی شکوه دویدم

مرا نصیب غم آمد، به شادی همه عالم

چرا که از همه عالم، محبت تو گزیدم

چو شمع خنده نکردی، مگر به روز سیاهم

چو بخت جلوه نکردی، مگر ز موی سپیدم

بجز وفا و عنایت، نماند در همه عالم

ندامتی که نبردم، ملامتی که ندیدم

نبود از تو گریزی چنین که بار غم دل

ز دست شکوه گرفتم، بدوش ناله کشیدم

جوانی ام به سمند شتاب می شد و از پی

چو گرد در قدم او، دویدم و نرسیدم

به روی بخت ز دیده، ز چهر عمر به گردون

گهی چو اشک نشستم، گهی چو رنگ پریدم

وفا نکردی و کردم، بسر نبردی و بردم

ثبات عهد مرا دیدی ای فروغ امیدم؟